Kargalar Medeniyet mi Kuracak ?


Antik Sümer‘den Edgar Allan Poe’ya, Game Of Thrones’a kadar mitolojilerimize ve edebiyatımıza giren kargalar ve kuzgunlar… Doğada eşsiz zekaları ile hayatta kalan ya da kentleşmenin kurbanı olmaktansa ona uyum sağlayarak nimetlerinden yararlanan bu canlıları ne kadar iyi biliyoruz. 

Şempanze ve yunusun ardından,  belki de hayvanların en akıllısı olan bu ötekileştirilmiş kuş hakkında biraz daha yakından bilgi sahibi olmak istermisiniz ? Hazırsanız başlayalım.

1-Mitolojilerin Vazgeçilmez Figürü

Kargalar bir çok mitolojide (burada kuzgunları da katıyorum ) ölüm, hastalık ve günahla özdeşleştirilmişlerdir. Shakespeare’in Macbeth’inde Kuzgun‘un sesiyle kötülüğün kapılarını açtığı iddia edilir. Ama her kültürde bu negatif algı yoktur. Antik Sümer’de Tufan sonrası karayı müjdeyen Kargadır, Kızılderililerin saygıyla yaklaştığı Kuzgun, Alaska’da tabu hayvanıdır ve öldürülmesi büyük günahtır.

2- Karga ve Kuzgun Farkı

Şimdi diyeceksiniz ki “Karga ve Kuzgunu ayın paragrafta birbiri yerine kullanıp durdun, hele bir açıkla bunu” Tabi ki. Her iki hayvanda kargagiller (Corvidae) familyasından Corvus cinsindendirler. Daha büyük ve genellikle leşyiyici olanları karakarga veya kuzgun olarak nitelendirilir.

3- Türk ve Yunan Mitolojisindeki Kökeni

Mitolojiye kısa bir geri dönelim. Türk mitolojisinde can, ruh, baht ve zenginlik anlamlarına gelen kut kavramı karga ile özdeşleştirilir. Eski Türk dünya görüşünde kutsal sayılmış “kut” anlayışı, uçmak, konmak gibi özelliklere gönderme yapar. Ve bu soyut kavramın somuttaki karşılığı da kargadır. Kuzgunların leş yiyici olmaları nedeniyle sadece Türk mitolojisinde değil başka mitolojilerde de ruhlar dünyasına giden yolculukta ölülere yol göstermesi ve Tanrıların habercisi olma misyonu sonradan tenzil-i rütbe ile sonuçlanmış anlaşılan. Bunun izini Yunan mitolojisinde karganın öncede beyaz bir kuş olduğuna ilişkin hikayede bulabilirsiniz. Apollon, Zeus’a vermek üzere kargadan bir kupa temiz su getirmesini ister istemesine ama, yolda incir ağacı gören karga, incirler olgunlaşana kadar bekler. Daha sonra Karga yolda bulduğu su yılanına suçu atar, ama Apollon bu yalanı yutmaz, ömür boyu susuzluk çekmesi için lanetlediği Karganın bembeyaz rengini siyaha çevirerek gökyüzüne gönderir. Bu hikaye ile karga (Corvus), kupa (Crater) ve su yılanı (Hydra) takımyıldızlarının da mitolojik öyküsünü araya sıkıştırmış olduk. Bu kadar mitoloji yeter; yıldız demişken biraz pozitif bilimlerin sahasına geçelim artık. (Bu mitolojiye dair en aşağıda çok güzel bir bonus olacak )

4- Masaldaki Karga İstisna Sadece

Kargalar, La Fonten’in “Karga ile Tilki” masalında biraz aptal bir kuş gibi anlatılsa da aslında gerçek bunun tam tersidir. Bu kuşların alet yaptıklarını karmaşık bilmeceleri çözdüğünü biliyor muydunuz ? Bunun için en güzel örnek Yeni Kaledonya kargalarıdır. Bu kadar zeki olmalarının nedeni tabi ki büyük maymunlar ve benzeri hayvanlar ile olan rekabet. Hadi o zaman çözdükleri bilmeceleri biraz daha ayrıntılandıralım da ağzınız açık kalsın.

5- İcat Çıkaran Karga

Açık bir tüpün içine bir yiyecek yerleştirilir. O yiyeceğe ulaşmak için yakındaki çubuğu kullanmak zorundadır. Tahmin edebileceğiniz gibi karga hiç zorlanmadan ve herhangi bir kopya çekmeden ilk karşılaştıkları bu problemi çözüverirler. Bu deneyi primatlar dışında yapabilen tek hayvan kargalardır. Bitti mi ? Tabi ki hayır daha dehşet örnekler var.

Kargalar, yeni icadlar gerçekleştirebilirler ve bunu sosyal bir grup içinden Nesilden nesile aktarabilirler. Oxford üniversitesinde yapılan bir deneyde, 2 karganın önüne biri düz diğeri kanca şeklinde iki tel koyuldu. Yiyeceğin alınabilmesi için kanca şeklinde olan tele ihtiyaç vardı. Kargalardan biri önce davranıp bu teli kaçırınca ne oldu dersiniz. Diğer karga boş durur mu? Düz teli bükerek kanca şekline sokar ve yiyeceğe ulaşır.

6- Kargaların Tesla’sı Kitty’i Tanıyın

Bu kargalar içinde benim favorim Kitty. Kargalar da insan popülasyonlarındaki gibi farklı zeka ve becerilere sahip bireylerden oluşuyor. Kitty,  karga dünyasının Teslası diyebiliriz.

 Yeni Kaledonya kargası olan Kitty,  bir borunun içindeki yiyeceği almak için  su dolu alana taş atarak su seviyesini yükseltiyor, sonrasında da ödülünü afiyetle mideye indiriyor. Kargaların daha da kompleks aşamalı testleri geçtiğine ilişkin şu BBC videosunu izlerseniz hayretler içinde kalacağınıza eminiz. 

Başka bir deneyde de sarı kağıtları deliğe soktuktan sonra ete ulaşan kargalar, daha büyük kağıt verildiğinde yuvaya uyması için kağıtları parçalamayı akıl edebildiler. İlginç olan ise kargalar, insan yavrularının taklit ile öğrenme davranışının aksine, bu süreci deneme yanılma yoluyla ve strateji geliştirerek yapıyorlar. 8 aylıkken yukarıdaki problemi çözen Kitty’e karşın 4-10 yaş arasında 64 çocuk üzerinde yapılan benzer bir deneyde, 4-5 yaşındaki çocuklar bir kaç deneme yapmalarına rağmen bilmeceyi çözememişlerdir.

7- Peki Neden Bu Kadar Zekiler.

İnsan evriminde, korteks tabakasının kalınlaşması ve özellikle Pre frontal korteksimizin genişlemesi ile zekamız arasında doğrudan bir ilişki var. İlginç olan,  kargaların da ön beyin kısmı, aynı insanlardaki gibi beyinlerinin en geniş kısmını oluşturuyor. Yabanıl doğada kuzgunlar 30 saniye içinde ve ilk hamlelerinde yemeklerine ulaşırlar. Yuvalarına yaklaşan insanlara taş atan kargaları duymuşsunuzdur. Balık tutan balıkçıların avlarını çalanlar mı dersin, yemeğinden uzak dursun diye bir kunduzun yanında ölü taklidi yapanlar mı, cevizleri kırmak için otoyola atanlar mı dersin. Muhtemelen bizler gibi, bir uygarlık serüvenine yönelecek bir sapağa girememelerinin nedeni, ellerinin değil kanatlarının evrimleşmesi olabilir. Bu tamamen benim spekülasyonum.

8- Yok Artık : Başka Türler ile Dayanışma.

Son olarak benim “oha” dediğim bir videoyu paylaşacağım sizlerle. Doğada genellikle türler arasında bir mücadeleye tanık olursunuz. Ancak bazı türler, kendi popülasyonlarında bazı dayanışma örnekleri sergilerler. Videoda karga , bulduğu ekmekten gözünü bir türlü ayıramayan fareye payını vererek belki de doğada nadir olan bir eylemi gerçekleştiriyor. Bunu herhangi bir içgüdü sonucu oluşmuş simbiyotik bir ilişkiden ayırmak gerekiyor. Burada aynı insan toplumlarında gördüğümüz zekanın devreye girdiği bir dayanışma söz konusu. Belki de ufak bir haraç. Karga, farenin payını vererek aslan payını kendine saklıyor. Çünkü fareye odaklanayım derken bir kedinin kendisini avlama ihtimalini sıfıra indirmek istiyor. Velhasıl doslar bu kargalar alem hayvanlar.

Bonus Bilgi: Apollon Corvus’u gökyüzünde Crater’in yanına göndermiştir, kupanın yanındaki Hydra yani su yılanı da karganın su içmesini engellemekle görevlendirilir. Kargayı bu durdurur mu, bunu da yukarıdaki maddeler ışığında sizin yorumunuza bırakıyorum. Kargalar ile ilgili anlatacak çok şey var daha yeni yazılarımızı bekleyin.

log in

Don't have an account?
sing up

reset password

Back to
log in

sing up

Captcha!
Back to
log in